Skip to content
Mizo Studies

Mizo Studies

A Quarterly Refereed Journal

  • About Us
  • Experts
  • Editorial Board
  • Mizo
  • Guidelines for Contributors
  • Image Gallery
  • Subscription
  • Contact Us
  • English
  • Mizo
  • Editorial
  • Toggle search form
An Analysis of the Profiles of Mathematics Teachers of Secondary Schools in Mizoram English
The Intra-psychic Conflicts in Lalhmingliana Saiawi’s Novels English
A New Challenge (Vol. X Issue 1) Editorial
Mafaa Tehkhin Thu Mizo
A Monogenetic Study of Mizo folktales: Mauruangi as the Variant of Cindrella Mizo

Lalmama Lemchan Thlirna

Posted on January 11, 2026January 11, 2026 By Lalzarzova No Comments on Lalmama Lemchan Thlirna
— C. Lalnunpuii, Asst. Professor, Dept. of English, Lunglei Govt. College

Abstract : Lalmama chanchin kan hriat dan tlanglawn ber chu hla phuahtu a nihna hi a ni a. Hla chauh phuah lovin lemchanaah pawh sulhnu ṭha tak a lo nei a. A kutchhuak a tam lo nain tun ṭumah hian a lemchan pahnih aṭangin lemchana Lalmama sulhnu kan chhui dawn a. Ani hi chhim lama lemchan ziaktu kan neih hmasak ber zinga mi a ni a.Hnam inpumkhatna, zirna pawimawh zia leh hmasang huna Mizo nunphung kan hriat theih te tar lan kan tum dawn a ni.

Mizote’n lemchan kan hmel hriatna hi a rei ve ta hle mai a. Kum 1912 khan lemchan hmasa ber chu Krismas laiin Thakthing tlang vengah chan a ni.(CTBEB, 135). Lemchan kan neih aṭangin kum 100 chuang zet a lo ni ve ta reng a. Thu leh hla lama kan hmasawnna dang  nena khaikhin chuan Lemchan ziak lama kan hmasawnna erawh a duhawm lo hle a. Chhiartute’n kan  ngaihhlut dan aṭanga teh pawhin hmasawnna tur kan la ngah hlein a lang. Hla leh thawnthu phuah lamah kan intodelh ve viau lai hian Lemchan ziaktu erawh an tlem pharh a. A nawlpui hian kan ngaihven lo deuh niin a lang. Kan lemchan hmasawnna zelna tur ngaihtuah hi|hangtharte tan chona thar ni thei se a tha hle ang.
 
Kum 1950 khan Lalmama’n  Lemchan ṭha tak mai a lo ziak tawh a.(Serkawn Lalmama, 109) Mi tam zawkin  Lalmama kan hmelhriat dan chu hla phuah lamah a ni a. A chanchin sawitu tam zawk pawhin lemchan ziak ṭhin a nihna aiin hla phuah lama mi chhuanawm tak a nihna hikan sawi tam zawk. Lemchan ziakthiam tak a ni a. Mi bik a nih zia a tarlang chiang hle. Kutchhuak tamtak a nei lo nain tun tumah hian a lemchan pahnih — Chala Leh Thangi leh  Zoram Nghakfak te hi kan thlir dawn a ni. 
 
Lalmama lemchan pahnih te hi Lemchan puitling tak anga chiar theih a ni chiah lo va. Ziak vulnain a ur thluk deuh avanga ziak nia a lan avangin kan thlirna pawh a dang deuh dawn a ni. Tum nei sa leh hawi lam nei saa ziak a nih avangin a ziaktu hi a zalen tawk lo deuh niin a lang. Chutiang a nih mek lai chuan a thiamna, thu leh hla lama mi bik a nihna chu a lang tho va. A hlaa nun kawng tha zawk inkawhmuhna leh nun tha zawk nei tura zirtirna kan hmuh thin ang tho kha a lemchan pahnihah hian kan hmu a. Lalmama ngaihtuahna tarlang chiang em emtu niin ka hria.
 
Kum 1912-a Lemchan kan neih hnu lawk khan Kum 1919 harhnain rampum a nuai leh ta a. Hei hian lemchan hmasawn zelna tur pawh a than a tithu ta deuh a. Kum 1925-ah Ch.Pasena te’n an rawn tuaithar leh a, he hun hi Mizo lemchan hmasawnna kan sawi apiangin hun pawimawh tak a ni ta zel a ni.(138) Mizo Lemchanah bung thar a ni a, hmasawnna lam hawi thil thar tamtak kan hmu a. Kan lemchan hawi zawng leh nihphung pawh a danglam nasa hle. Hun hmasa lama lemchan ziaktute’n Bible leh Mizo thawnthu awmsa behchhanin lemchan an ziak deuh ber a. Anmahni irrawm chhuaka ziak a tam meuh lo. Lalmama pawhin kan thawnthu awmsa hmangin a rawn ziak ve a. Hnam nun a tarlang ṭhain  zirtir a nei ṭha hle a, tunlai mi tan pawh zir leh hriat tur tamtak a lemchanah ka hmu  thei a ni. Thlirtu mipuite tana hmuhnawm tur leh rilru la thei turin a thiamna a hmanga a hunlaiin mipuiin an hlut hle.
 
Lalmama hi lemchan ziak thiam tak a nihna  chu Mizo thawnthu kan hriat fo tawh, mi nawlpuiin kan hmelhriat em em mai, Chala leh Thangi(kum1950-a a ziak) lemchan a ziak dan hi a ni. Thawnthu kan hriat bel dan awm mah se a karah a mawi tawk chauhvin a zalenna a rawn hmang thiam a. Lemchan hi thawnthu awmsa hmanga ziak a nih reng rengin thawnthu awmsa kha a kip a kawia zawm vek a ngai hran lo va. A ziaktuin tul leh tha a tih dang angin phuah belh emaw tawngkam herrem theihna a nei a. A zalen em em a ni. Chan chhuah tur a nih ang bawkin thlirtu mipuite ngaihtuah chung leh an ngaihtuahna kaihruai thei tura tihdanglam thiam a pawimawh a. He zalenna zau tak hi Lalmama hian a hmang thiam em em a. A lemchan tihlutu pawh a ni.
 
Chal leh Thangi lemchan tawp lam, Chala’n Thangi a zawn hmuh hian nau a lo awm  a. Ti hian kan hmu;
 
Thangi : Ni e, thah chu ka remti hauh lo vang. An naute hi fahrah a ni mai dawn a nia, ka ngaihtuah ngawt pawhin ka rilru a hrehawm, ka remti awzawng lo mai. Chaw ka fah puar leh lawk ang a, a muhil hi a tho lawk ngai lo va, he laiah hian kan han mut anga , a mu reng mai ang. A nu pawhin a rawn ngaihawven lek lek taw hang.  ( Serkawn Lalmama, 120)
 
Chala leh Thangi thawnthu ziaktu dang kan en hianThangi’n  nau a buaipui ṭhin thu kan hmu meuh lo va, Lalmama ngaihtuahna thuk zia a tarlang chiang hle. Mizo nun tak tak tarlangtu ni in, Mizote’n sala an mante an enkawl ṭhin dan a tarlang a. Khawngaihna leh ṭhatna kan hnam nuna awm reng kha thiam takin a tarlang a ni. Nunrawnna leh mi dang sawisak chak reng renga hun hmang ṭhin kan nih loh zia pawh a tarlang a. Chak lo zawk leh dinhmu chhe zawk hmeichhia leh naupangte an dimdawi zia pawh kan hre thei a. Kan hnam nuna mi dang ngaih pawimawhna leh nun hluttu kan nih thin dan a tarlang a ni. 
 
Lalmama Lemchanin a tarlang tlangpui :
Mizote hnam dang aia kan danglamna :
Ka pi leh pute kha indova inrun ṭhin an ni a. Hnehna an chan tum chuan salah mi tamtak hruai  a, an hnehna ropui taka lawmin hun an hmang ṭhin. Hetiang nunphung hi chu thil danglam vak a ni lo. Tunlai thleng pawhin hnehna ropui lawm chak hian mipui kan inhawng a ni. 
 
Mahse, Mizote erawhkan danglam bik a, hnam ropui leh kan ngaihsan, Civilization ropui zawkte aiin mawl taka kan nun lai pawh khan ropui zawkna kan nei ve tlat. Kan ngaihsan, hnam upa leh ropui zawk anga kan ngaihte hian Indonaa an hnehte an sawisak dan leh enkawldan a uchuakin an rova hle a. Nu-nau pawisawi lo pawh dim baksak lovin an sawisa ṭhin tih kan hria a. Hmeichhiatte chunga an chet dan mawlh hi a rapthlak thin. Mizote erawh kan ni ve lo. Hmeichhiate chunga uchuak taka chetna emaw an tlawmna remchanga laa mualpho taka hmeichhiat mipatna hmanpui thu hi kan hre meuh lo va. Kan history leh thawnthuah pawh pawngsual kher hi chu kan hre lo viau a ni. 
 
Hmanlai, thiamna leh finnain min thlen hma pawhin nun ropui, entawntlak tak kan lo nei tawh a. Hmasawnna tamtak kan neih hnu, kum 1966-a ram a buai khan  vawiin thlenga kan sawi nin theih loh chu pawngsual leh nunau pawisawi lo tawrhna a thleng nasa hle. Keini aia hnam upa,finna leh hriatna tamtak nei tawhte pawhin mihring nun an hlut loh zia te kan hria a. Kan nulate zahthlak thei anga bera an duhawmna leh thianghlimna an tibawrhbang mai te kha theihnghilh a har em em a ni. 
 
Hmanlai kan pi leh pute erawh an ni ve lo va,  a tam thei ang ber nula mutpui tumtute khan sala a man, a hneh hnu; diriam taka an pawngsual thu erawh kan hre lo va. Duat taka enkawl an nih zawk dan Chala leh Thangi thawnthuah Lalmama’n  chiang takin a tarlang  a ni.
 
Chala, ngai teh, mi mantute hian min tichhiain min tihrehawm awmzawng lo asin. An fa u ang maiin min en a, min duat em em a…. ka hnathawh pawh  phal lovin  nau min awmtira ni. (119)
 
Hnam Inpumkhatna :
Mizo anga inpumkhatna hi kum tamtak kal tawh aṭang khan mi ṭhenkhat chuan an lo buaipui hle tawh a. Mizote hi India ram mai ni lo, Myanmar leh Bangladesh thlengin kan inzarpharh a. India ram chhungah pawh Tripura, Manipur, Mizoram leh hmun hrang hrangah kan awm darh bawk a. Hmun hrang hrang awm ta chu ngaihtuah leh vei zawng pawh a dang lo thei lova inpumkhat hi kan ngai em em a ni. Mizoram chhunga cheng ngei pawh kan awmna hmun azirin  ngaihdan thuhmun lo tak tak a awm. 
 
Kan history kan thlir chuan keimahni zo hnahthlak intite ngei pawh indova inrun ṭhin kan ni a. Hun harsa tamtak paltlangin tun hun hi kan thleng a ni. Tun hnua kan thu leh hla ziaktu tam zawkin kan thawnthu leh history an ziak dan hi Zo hnahthlak unau dangte tanpawm  nuam chiah lo lai awm thei ang. 
 
Kan ziak dan tlanglawn ber chu,Indo leh inrun chungchang kan sawiin Pawileh Mizo kan indo-tir deuh ber ṭhin a. Pawiho chu nunrawng, rothap leh pawisak nei lo anga ziakna kan hmu fo mai. Kan history en pawhin a dikna chen chu a awm ngei ang. He thil hi ngun zawka ngaihtuah ila kan inpumkhatna a tinghing thei mai ang em? Pawiho hrim hrim hi ṭhangthar zelah sual lutuk hmuhin kan hmu zel ang em? Ngaihtuah tham ani. Inpumkhatna kan buaipui viau lai hiankan thu ziak ṭhenkhat hi chu hnam anga rilru hran min puttirtu leh mi tamtak ngaihtuahna hruaisual theitu a ni thei a ni. Thorang GroupYMA thuchhuah  Covid-19 laka invenna leh fimkhur thu an chhuaha Pawi sumdawng an huam chhunga vak lo tura an tih chu Lawngtlai area-a Lai-hovin an helh deuh a, a hnuah ngaihdam dilna a lo chhuak leh hial a ni. (YMA, Thorang Group thupha chawina 15.3.2020)
 
Tunah hian Mizoram chhungah ngei pawh Pawi/Lai tamtak an awm ve a. Chungho tan chuankan thawnnthu tamtak hi pawm a nuam chiah ang em? Pawi leh Mizo kan indo vak zela a fuh loti pawh an awm ve tlat a nia. 
 
Mahse, Lalmama chuan mam tak maiin ti hian a lemchanah a rawn ziak a. Thangi nula hmelṭha Pawihoin salah an hruai a. He thil hi chu indona hmuna thil thleng pangngai tak vek a ni. Chala’n Thangi a zawn hmuh khan a dinhmun a han zawt a, Thiangi’n hrehawm a tih loh zia leh duat taka enkawl a nih dan a sawi kha hriat a nuamin pawm a nuam em em a ni. 
 
He thil hi Lalmama’n ngaihtuahna zau zia leh thil ngaihtuah thui zia tarlangtu niin ka hria. Serkawn pa a ni a, Serkawn chu Mizoram chhim lam deuha awm a nih avangin an hunlai hian ṭhian hrang hrang a neih ngei a rinawm, hnam anga kan inpumkhat zel theihna tur ngaihtuahin he lamchan hi a ziak a ni ngei ang. Hnam inpumkhatna tha zawk kan neih zel theih nan te, mi tamtak rilru hliam theih a ni tih hre renginthawnthu ruangam awmsa her danglamin ti hian lemchan a ziak ta a ni. Ṭhangthar ziaktu tamtak tan pawh entawn tur a hnutchhiah a. Hei hian Lalmama ngaihtuahna zau zia leh thil thlir thuitak  a nih zia a tarlang a ni. Mi rilru tihnat duh lo em emtu hian kan nat mai a hlau lova, inpumkhat lova kan darh zel hi a duh lo em em ang tih a chiang a ni.
 
Hnam dinchhuahna Tura zirna pawimawhna :
Zoram Nghakfak Lemchan(kum 1957-a a ziak) hian tarlan a tum ber  chu zirna pawimawh zia leh hnam dinchhuah nana thiamna pawimawh zia tarlanna a ni. Kum 70 vel liam taa Mizote dinhmun kha ngaihtuah let ta ila zirnaa kan la san loh zia leh zirnain min la chiah hneh loh dan chu thangtharte pawhin kan hre nual ang. Fate tana hma thlir thui tak nei chunga an zirna ngaihtuah thei pa  kan tam lo viau a ni. Kan retheih avang leh ni tin mamawh indap ve reng a ngaih avangin hun tha tamtak khawrala lehkha zir kha Zopa rilru nen a inkalh chin a awm a. Zir thei aiin hna thawk thei mamawhna a sang zawk a. Unau rual deuh phei chu zir vek a har hle. A thawk thei deuhin  hah takin an thawk a, lehkha zir an enkawl mai ṭhin. Nakin hun aiin tun dinhmun ngaihtuahnain kan nun a luah zawk ti ila a sual thui vak lo vang.
 
Zo-pa ngaihtuahnaa zirna hlut zia leh that zia tuh theitu nih kha thil namai lo tak a ni. Hmeichhe lehkhazir phei chu an phal tha lo va. Lerh nan leh awm khaw loh nana hmang mai turin nu leh pa tamtakin an ngai hial a ni. Lehkhathiam tan pawh thawh mai tur atam chuang lo va, khawhawi  zau deuh leh luhchilh  hmasa deuh chhungin a ṭhat zia an hriaa an tuipui deuh. Din pawh an ding chhuak deuh ani. 
 
Pu Lalmama hi zirtirtu a ni a. A dinhmun nasa taka thlaktu chu zirna  hi a ni a. Dinhmun harsa tak aṭanga khawvel zau zawk thlirpuitu pawh zirna tho a ni a. Zirna hlut zia  leh pawimawh zia lemchan hmanga a tarlang pawh hi a inhmeh hliah hliah a. Sawi awm ber a ni e. 
 
Hun hmasa lama Mizote ngaihsan, ram leh hnam innghahnate chu pasaltha,huaisen leh chak an ni a. Pasalṭha, sa kap thei ngaisanga dinhmun pawimawh tak luahtir ṭhin kan ni. Hun harsa leh thim taka kan awm laia kan nun inthlak danglam zel tur thui tak thlir a, a lo hmu thiamhi Lalmama ropuina a ni. Sakap thei ngaihsangtute zinga Zirna hlut zia sawi kha thil sawt tak a nih a rinawm bik lo va. Lehkhathiam ngaisang tura zirtirna pe a, hnam innghahna tur anga sawi kha Mizo pa rilruah eng ang takin pawm harsa ni ang maw?
 
Sawt duak duak dawn lomah seLalmama chuan hmathlir thui tak a nei a. Chu a beisei ram chu thleng turin min fuih mawlh mawlh a ni. Mizoram hian hnam dinchhuah nan he zirna hi a mamawh dawn tih a chiang a. India ram zalenna hian thiamna tamtak a mamawh dawn tih a hmu tlang vek a. Ahmathlir thui zia leh that zia chu sawi ngai lovin kan hre theuh awm e. A fate ngei pawh zirnaah theihtawp a chhuahpui a. Lehkhathiam tak tak a chhuah a ni. Lehkha chhiar a peih em em a, a inzir ve reng bawk.
 
Tuna ramin kan buaipui ber  pakhat chu Central Services-a Mizo kan tam ta lo hi a ni. Kan hnam a him zel theih nan a tam thei ang ber Central Services-ah Mizo kan luh a ngaikan ti a. Hnam tana mi thiam an pawimawh zia leh thiamna bik nei kan tangkaipui dan chu sawi thui ngai lovin kan hria. He thil hi kum tamtak liam tawh khan Lalmama hian a lo hmu a, a lo auchhuahpui nasa hle tawh a ni. Zirna hlut zia hretu hian mi hriat loh a hlau a, a vei em em a ni. Ngawih bopui mai lovin zirna pawimawh zia chu a tlangaupui a. Hetiang taka zirna ngaihlutu hi a hming a daih mai loh nan Serkawn YMA chuan Serkawna zirlai ti ṭha bik tan Lalmama Academy Award an lo siam hial a. Mizo thu leh hla khawvela a hmingthan tluk zetin zirna ngai hlutu a nihna hian mi thinlung a luah ve bawk a ni. 
 
Mizote leh Puan :
Lalmama thu leh hlaa kan hmuh tam ber chu hnam thil a ni. Hnam vei em emtu a ni a, he thil hi a lemchan tawiah pawh a lo lang leh a. Hnam nun leh hnam tana thil pawimawh a tawk chauhva a tarlang thiam thin hi Lalmama danglamna a ni. Mizote’n puan kan ngaihhlut dan leh kan hnam thila hmun pawimawh tak a luah danChal leh Thangi lemchan atang hian thui tak kan hre thei a. 
 
Kha nau puakna puan kha  I dah  chuan sin tur I va nei awm lo ve. 
Ka puan ven lai hi a zungah kan inphel mai ni ang chu. (120)
 
Edena huana Evi leh Adama saruakna hliahtu atana theipui hnah a tangkai ang mai khan puan hi Mizote saruakna hliahtu a ni a. Mawi taka kan lan theihna mai a ni lo, kan hun pawimawh leh kan tawpna ni thleng pawhin puan hian kan hnam nunah hmun lailum a chang. Mizo mipa mita nulate mawina thuam famkim pawh puan tho hi a ni a. Heti taka kan hnam tana hlu hi kan thu leh hlaah kan hmu tam lo va. Lalmama hian a pawimawh zia hriain chhiartute hriat theih turin a rawn tarlang thiam a ni.
 
Tlangkawmna :
A bul lama ka sawi tak ang khian Lalmama lemchan pahnihte hi lemchan puitling tak annih loh vangin lemchan dang anga teh ngawt a rem lo va. A ziaktu pawhin tum neisa leh zirtir nei tura a ziak avangin chu chuan a hruai nasa hle a ni. A hunlaia kan Lemchan dinhmun leh hmasawnna thlir chuan Mizo lemchan hmasawnna tura kawng sialtu pakhat chu a ni ve ngei a. Mi hmasate hnena lemchan hlutna tuhtu leh chhim lama bul tanpuitute zinga mi a ni. Thu leh hlaa a kutchhuak dang ang bawkin a kuthnu a mam ṭha a, ngaihtuahna thuk tak nei, hriatna zau leh hmathlir thui tak nei a nih dan pawh alang chiang hle.Lalmama kutchhuakte hi hnam tan a hlu a, ṭhangthar chhuan tamtak thlengin hlutna tamtak nei a ni ngei ang. 
 
Works Cited:
  • Board of Studies. History of Mizo Literature. Aizawl, Department Of Mizo. MZU. 2013.
  • ———. Theory of Literature. Aizawl, Department Of Mizo. MZU. 2013.
  • Lalthangliana, B. Mizo Literature. MC Lalrinthanga, Aizawl.1993.
  • Lalzuithanga, F.  Serkawn Lalmama. KL Offset Printers, MG Road Upper Khatla, Aizawl, 2018. 
  • Laldinmawia, H. Literature Lamtluang. Aizawl : KL Offset Printers, MG Road Upper Khatla, Aizawl 2nd Edition, 2018. 
  • Sailo, Ethel Lalsangliani, EM Chapman. Mizo Miracle. Gilzom Offset, A- 54 Electric   Veng Aizawl 2016. 
  • STK Souvenir Committee. Serkawn Centenary Souvenir. Aizawl 2003.
  • Thanmawii, R.  Personal Interview. 14 April 2018
  • CTBEB. Thuhlaril – Literary Trend &History. Aizawl. 2007.
  • Vannghaka, K.C. Literature Kawngpui. Gilzom Offset, 2011.
  • YMA, Thorang Group. Thupha chawina. 15.3.2020





Copy Citation

Click to copy
Cite the original source:
Lalnunpuii, C. “Lalmama Lemchan Thlirna.” Mizo Studies, X, no. 3, Sept. 2021, pp. 641–649.


Loading

Mizo Tags:C. Lalnunpuii

Post navigation

Previous Post: Nationalism in Mizo Fiction (With Special Reference to Nunna Kawng Ṭhuampuiah & C.C. Coy No 27)
Next Post: Ṭhangthar Mizo Poetry-a Feminism Hnuhma

More Related Articles

Vankhama Nature Thlir Dan Mizo
Mizo Ṭawng : Mizo Hnahthlâk Phuar Khawmtu Journal
Mafaa Hauhnar : The Escapist of Conflict Mizo
Tunlaia Hlarua Hman Uar a Nih Tak Loh Chhan Mizo
Nationalism in Mizo Fiction (With Special Reference to Nunna Kawng Ṭhuampuiah & C.C. Coy No 27) Mizo
Zo Hnahthlâk Min Tipumkhattu Hla Ṭhenkhat Mizo

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Popular Post

Mizo Studies Archive

Copyright © 2024 Mizo Studies, Department of Mizo, Mizoram University

Powered by PressBook Blog WordPress theme