Skip to content
Mizo Studies

Mizo Studies

A Quarterly Refereed Journal

  • About Us
  • Experts
  • Editorial Board
  • Mizo
  • Guidelines for Contributors
  • Image Gallery
  • Subscription
  • Contact Us
  • English
  • Mizo
  • Editorial
  • Toggle search form
An Analysis of the Profiles of Mathematics Teachers of Secondary Schools in Mizoram English
The Intra-psychic Conflicts in Lalhmingliana Saiawi’s Novels English
A New Challenge (Vol. X Issue 1) Editorial
A Monogenetic Study of Mizo folktales: Mauruangi as the Variant of Cindrella Mizo
Ṭhangthar Mizo Poetry-a Feminism Hnuhma Mizo

Mafaa Tehkhin Thu

Posted on January 11, 2026 By Lalzarzova No Comments on Mafaa Tehkhin Thu
— Laltlanmawia, Asst. Professor, Govt. Hrangbana College

Abstract: Tehkhin thu hi a hmang thiamten a nihna ang taka an hman chuan an thu sawi a tifiahin a tichiang a, chu tehkhin thu chuan beng chauh ni lovin, mit thla leh rilru ngaihtuahna zawng zawng a chêttir a, hriat fiahna a pe thin. Mafaa thuziakte pawh hi han chhiar ila, kan hriatna organ hrang hrang hmanga hre fiah thei tura a tehkhin thu hman thiamna hian a thuziakte hi min ngainattir thei thin a ni. Heng a tehkhin thu phênah hian Mizona a phum thiam em em a, Mizo ta- kin tehkhin thu a hmang thiam ti ila, a dik zawk awm e. Chu bakah chuan, tih-elna rawngkai ṭawngkam han hman te, chutiang hmanga tehkhin thu han zam te chu a chem kalna a ni a. Uar uchuak taka tehkhin thu han hman bakah, amah mitthla ngei ngei thei tur khawpa tehkhinna tawngkam a hmang thiam te chu a thuziak ti ngaihnawm lehzualtu a ni a. Tin, a tehkhin thu te ngun taka han chik hian Imgery kan tih te hi a inphan chhuak mawi em em mai a. Personification lah a hmang thiam. Chung chu a lehkhabu hmasa ber ‘Chawlhna Tuikam’ atang chauh pawh hian hai chhuah tur a awm a ni.

Thu hma theh:
Ami nawlpuiin Mafaa kan hriat dan langsar tak pakhat chu pa tawng hmang thiam tak a nihna hi a ni. Ziah a thiam tluk zetinţ awng a thiam a. Duh tawka thila han sawi te hi chu ngaihthlak hi a nuam em em a, thil ho tê pawh sawi se, a bengvarthlak a nih loh vêk pawhin a ngaihnawm ngei ngei ṭhin. Laltluangliana Khiangte meuh pawhin, “Pa titi thiam thu sawi a ngaihnawm bik ang hian, a thil sawi apiang mai hi a thiamin a hlimawm riau tlat ṭhin a ni” (Mizo Lehkhabu Zempui 517) a ti a ni. A vocabulary a ṭha a, thu nâwi leh mawi a hre tam a, a hriat tam ai maha ṭhain a hmang chhuak thiam a, mite’n hman nachang an hriat loh, an hman ngai lem loh ni àwma langte hi ani chuan a hun takah thiam takin a hmang chat chat ṭhin a, chu chu mi aia a chungchuanna chu a ni. Chumi chungchangah chuan Mafaa hian ropui riauna kawng khat a nei a, chu chu a tehkhin thu thiamna hi a ni. 

Tehkhin thu hi a hmang thiamte’n a nihna ang taka an hman chuan an thu sawi a tifiahin a tichiang a, chu tehkhin thu chuan beng chauh ni lovin, mit thla leh rilru ngaihtuahna zawng zawng a chêttir a, hriat fiahna a pe ṭhin. Mafaa thuziakte pawh hi han chhiar ila, kan hriatna organ hrang hrang hmanga hre fiah thei tura a tehkhin thu hman thiamna hian a thuziakte hi min ngainattir thei ṭhin a ni. Engpawhnise, a behbawma kual kual lovin Mafaa tehkhin thute chu eng ang chiah nge a nih a, eng ang chiaha tehkhin thu pawh chu hmang thiam nge a nih a, a tehkhin thu phènah pawh eng nge awm tihte leh a tehkhin thu ziarangte a Chawlhna Tuikam aṭangin i han chhui chiang nghal teh ang. 
 
1) Mizo Takin Tehkhin Thu A Hmang Thiam: Zikpuii pa kha hemi kawngah hi chuan a fakawm thlawt a ni. A essay-a tehkhin thu reng reng kha Mizo rilru takin a ziak chhuak thiam a, tehkhin thu pawh Mizo ril rem zawng tur kha a thlang thiam em em a. Chu chuan a chhiartu Mizote rilruah hriat fiahna mai ni lovin, hriat chianna a pe a ni. Chutiang chiah chuan Mafaa ‘Chawlhna Tuikam’han chhiar ve ta ila, a lehkhabu dangte pawh, Mizo ril rem zawng taka tehkhin thu hman thiam kawnga Mafaa lo duai lohzia a chiang em em a ni. A Mizo ṭawng hriat thûkna leh a hman daihzai thiamna hi Laltluangliana Khiangte-in Mafaa a dah sànna lai pawh niin a lang. Heti hian a sawi, “Mizote thu leh nunhlui ṭhangtharin an an theihnghilh mek laia tunlai ṭhangthar zinga miin heti taka a hria hi a ngaihsanawm ve hranpa khawp mai” (521). 
 
Zirlaite leh Politics, kil hran aṭanga a thlirna essay-ah chuan, ‘Zirlaite hi politics-ah an inhnam hnawih ve tur a ni lo va, an zirlaiah an bur chawt tur a ni’tih thuvawn chu a rawn hnial a, nakkin lawka kan ram hruaitu pawimawh tak tak la ni tur ber chutia politics tualzawla tlat luh ve phalsak an ni lo chu Mafaa hian a ngai thiam lo nasa a. Zirlaite chu an zirlaiah chauh ni lovin thil dangah pawh, politics-ah te hlei hlei an ngaihtuahna leh an rilru an sengin an inhmang ve tur a ni tih chu a rawn cháwi vàwng a, zirlaite chu an zirlaiah chauh an bur chawt tur a ni tih ngaih dan vuantute ṭan hmun rawn phet thlain a ngaihdan sawh ngheh lehzual nan zawhna khirhkhan tak mai a rawn thur chhuak a, “Lengpuipar zinga mi ngei zirlaite an inrawlh ve kan phal bawk si loh chuan tu nge maw zawhte chu tengeng awrhtir ta ang le?”(Chawlhna Tuikam 167)a han ti a. Mizote rilrua riak reng ṭhin thawnthu pakhat; Mizo thawnthu chu a ni chiah lo na a, Mizo thawnthu ang maia nu leh pate’n mutnaa an fate an hrilh fo ṭhin thawnthu chu tehkhinna hmanrua ah a rawn hmang a ni. 
 
A thawnthuah chuan, ṭhi awrhtir tumtu apiang Zawhte hian a lo seh zel mai a, tu mah ṭhi awrhtir ngam an awm ta lo va ‘tuin nge Zawhte chu ṭhi awrhtir ta ang le’ an ti a ni awm e. Chutiang chiah chuan a buaipui àwm ber leh nakkin lawka kan politics la luh chilha kan ram hruaitu la ni tur berte, politics-a an inhnam hnawih ve kan phalsak si loh chuan tuin nge maw politics chu buaipui ta ang ni! 
 
He ṭawngkauchheh tâwi tê ‘tu nge maw zawhte chu tengeng awrhtir ta ang le?’ tih tê mai hian Mafaa ṭan chhan a tichiang em em a, mutnaa fate kan thawnthu lo inhrilh tawn fo tawh a nih avangin Mizo rilruah chuan he tehkhin thu hi inhrilh fiah leh chuan pawh ngai tawh lo khawpin a fiah sa reng a ni. 
 
Zirlaite a fuihna essay-ah hlei hlei hian Mizo ril rem zawngin tehkhin thu chu a hmang thiam! Thawhrimna hi zirlaite tan chuan hlawhtlinna kawngpui ber a nihzia thiam takin a rawn sawi a, thawhrimna hian tu mah a thliar lohzia leh, a thawk rim apiang; hnam hnuaihnung ber pawh ni se, mal a sawm mai ṭhinzia a sawinaah, “Thawhrimna hi Adama tuchhuante tana malsawmna ṭo ruah, hringfate vanneihna sekibuhchhuak a ni” (31) a han ti a. Thawhrimna hlutzia sawi fiah nana ‘malsawmna ṭo ruah’ tih ṭawngkam leh ‘vanneihna sekibuhchhuak’ tih ṭawngkam a hman hi Mizote chauh lo chuan a awmzia leh a mawizia an hre thiam ve pha lo vang a, Mizote chuan kan lu kan bûkpui nghat nghat thung si. A sawi ang taka thawhrimna hi mi zawng zawng tana malsawmna ṭoruah leh vanneihna sekibuhchhuak a nih ngat chuan, Mizote tan chuan chu thawhrimna chu a va hluin a va duhawm dawn teh lul em! 
 
Ṭo ruah chu Ṭomir thlaah, a hun têah a kum a tinin a lo thleng ṭhin a, nipui khaw lum sen sa tuar tawhte’n an nghak thlàwn ngai lo. Sekibuhchhhuak pawh chuan kang chah ni a nei ngai lo va, dam chhung daih buh leh sa a paipawn a ni. Chu chu Mizo rilruah chuan a chiang em em a, thawhrimna hi malsawmna ṭo ruah leh vanneihna sekibuhchhuak anga Mafaa’n a tehkhin hian a Mizo em em a, Mizo rilruah a hlutzia a chiangin a fiah bik ta em em a ni. 
 
2) Tih-elna A Zep Tel Thiam: RK Ngurchhawna, Lalzuia Colney leh Rev. ZT Sangkhuma te lehkhabu siam Zoṭawng Dictionary-ah chuan ‘ti-el’ tih ṭawngkam hi “nuihsawh, nuihzat chunga ti, hmusit” tiin a hrilh fiahna kan hmu a (Dictionary 470). Mafaa’n a thuziaka tih-elna ṭawngkam a hman dan erawh hi chu a hlimawmin a ngaihnawm tlat thung. A tehkhin thu-a tih-elna ṭawngkam han zeh zeuh hi a thiam em em mai a, chu a tih-elna vawngkam chuan awmze ril leh thûk tak a nei ṭhin. A chang chuan a tih-elna ṭawngkamin a tehkhin thu a tihfiah lutukna lamah nuih te lam lam a tiza hial ṭhin a, a chang chuan mihring nun, ram kalphung leh khawtlang nun thlenga tih-elna pawh a zep tel ṭhin a. Chu erawh chu mihring nun, ram leh khawtlang nun siam ṭhat leh tihhmasawn a duh vang a ni ṭhin thung. 
 
Shillong-a lehkha zira a awm ve ṭhin laia a awmna Hostel hrehawm ṭhinzia a sawinaah, “Thlasik rim a han nam dêk dêk tawh lah khan, nula siniar ang maiin a vawt vîn nghak tûk mai a…” (Chawlhna Tuikam 19) a han ti thiam a, tehkhin thu chu a haihchham lo ṭhin teh asin. An awmna vawh nasat ṭhin dan sawi fiah nana nula siniar nena a tehkhin hian nula siniar mize tlangpui chu a chiang nghal kuar mai a, nula siniar mizia lo hre chiang ve tawh tan lah he tehkhin thu hi a fiah nghal em em, a nuihzatthlak bawk a. Nula siniar huat thu pe chhe deuh tan phei chuan lungawi lohna tham a ni hial maithei. Engpawhnise, a tehkhin thu leh a sawi fiah tum hi a inrem em em a, a fiah a, a chiang em em bawk. 
 
Shillong-a an awm lai chanchin bawk chu a sawi zawm a, an awmnaah chuan tui hi a váng ṭhin hle ni tur a ni. Tui vànzia a han sawi chu heti hian a han ti a, “Tui lah kha a’n váng em em mai lehnghal a, Mizorama hna zawn ang mai a ni” (19). A tehkhin thu hi han chhiar vang vang ila, Mizorama hna vànzia hre ve tawh tan chuan Shillong-a tui vànzia hi sawi fiah lehchuan a ngai tawh lo, a tak hmuh ang maiin a chiang tawh a ni. 
 
He tehkhin thuah hian Mizorama hna vànzia hi tih-elna rawng kaiin a rawn pho chhuak a, Mizorama hna váng chu tu emaw vang ni se, zaka kimki chawi chawi tur khawpa hmuhsitawmin a rawn ti-el thiam a ni.   
 
3) Hyperbole a hmang thiam: ‘Hyperbole’ tih ṭawngkam hi Nununa Renthlei chuan, “A lova luata thu uarna hi a ni” tiin a hrilh fiah a (Hringnun 14). KC Vannghaka chuan, “Nasa taka thil sawi uarna a ni.Thil a nihna aia nasa emaw, a nih dan tak aia uara thu sawina” (Literature Kawngpui 136) tiin a sawi bawk a. H. Laldinmawia chuan, “Nasa taka thu uarna” (Literature Lamtluang 116) tiin a hrilh fiah bawk.Amah Mafaa vêkin, “thu uar uchuakna” (Hlim Ni leh Nuihlai Ni 16) tiin a sawi bawk. Heng aṭang hian, ‘Hyperbole’chueng emaw sawi uar nana thil ni thei lo pawh ni thei àwm ziazánga sawi chhuahna hi a ni. Chumi kawngah chuan Mafaa hi a duai lo lehpek viau mai a, a ‘Chawlhna Tuikam’han chhiar hian chu chu a chiang a ni. 
 
Shillong-a lehkha zira a awm lai bawkin, Shillong ram boruak chu a danglam hle a. Zingah ruah sur tur ang maiin khua a hniamin a duai a, chhunah ruah a sur ngei ringin nihliap nen a inhawl chhuak a; mahse, chhunah namen lovin ni a sa a, khua a lum leh ṭhin si ni ngei tur a ni. Chutiang renga inrin sual fo mai chu ninawm a tiin a kham takzet ni tur a ni, heti hian a han sawi a, “Ka midum nihliap, hmeithai in tiat zet ka hawl chhuak sual fo va, ka nipui tawnzau tawngchham, dul hmul lang thei ka ha fuh lo fo va, ka nalh khûr hlawk hlawk fo ṭhin” (Chawlhna Tuikam 19). Tu nihliap mah hi hmeithai in tiat zet a awm ngai lo hrim hrim a, chutiang tiat tiata lian nihliap pawh an siam chhuak ngai lo. Mahse, chu lam chu Mafaa sawi tum a ni lo va, khuain a bum fo avanga inrin sual fo mai chu a ning a, ruah sur tur nia ringa nisa hnuaia nihliap nena inhawl chhuah lehsi fo mai chu a ninzia leh a khamzia sawi a tumna zawk a ni. Nihliap te reuh tê pawh hmeithai in tiat zeta lian anga a sawi hian Mafaa hyperbole hman thiamzia a tichiang a ni. 
 
A awmna Hostel lah chu, hlimna leh lawmnain a nun an inluah chhâwk ṭhinna hmun ang mai hi a ni a. Chu hmunah chuan a nun khan kawng nuam leh hrehawm a lo zawh ve nasa a ni. Vanneihna leh vanduainain a nun an inluah chhâwk avanga a nun ram inthlâk ṭhin chu heti hian tehkhin thu nen a han sawi a, “Kha hmun kha ka tan chuan, a changa hremhmun pate, a changa vanram tla fual a ni a” (18). Eng ang pawhin a nun chu hrehawm eltiang mah se, hremhmun pate ang êm chu a ni lo vang. A nun hlim lai ber pawh vanram tla fual ang khawp chu a ni thei lo tih kan chiang tláng. Hremhmun pate leh vanram tlafual tluk thei nun tu mahin an nei thei ngai lo vang. Mahse, Mafaa hian a nun chu hremhmun pate ang tak tak a ni a ti lo va, vanram tlafual ang tak tak a ni pawh a ti hek lo. Vanduaina leh vanneihnain a nun an inluah chhawk laia a nun ram inthlak dan sawi fiahna hmanrua atan ‘vanram tlafual’leh‘hremhmun pate’hi hyperbole angin a rawn hmang mai a ni. 
 
Ama tawkah a tleirawl chaw lâk nat lai a ni a, eng pawh hmeh se dul hmul khát phuara chaw a ei theih vhin lai a ni. Sa an hmeh ṭum phei chuan a chaw nam a na zual a, a chaw han ei te chu hmuhnawm khawpin a lâwk lian a, a hnawh liam zung zung ni tur a ni. Chumi chungchang chu a han sawi thiam khawp a, tehkhin thu nena ṭangin, “ ‘Ka chaw ei a tui lo’ tih pahin, pahmei pawnthuah tél tiat tiat ká-ah kan hnawh lût tep tep mai a, Zâwng hrawk leh Zau-a hrawkah eng mah a lût mawh lo” (18) a han ti a, pahmei pawnthuah tél tiat tiat ká-a hnawh luh thu chu awm hauh lo mah se, he tehkhin thu hian Mafaa chaw lâk natzia a tifiah êm êm si a ni. Chu chu a ni Mafaa hyperbole hman thiamzia chu! 
 
4) A Dinhmun Angah Min Dintir: Mafaa tehkhin thu hman thiam dan dang leh chu, a dinhmun anga min dintir thiamna hi a ni. Hrehawm a tawrh lai te, chumi avanga a mittui hial a tlak lai te, a hlim ni leh a làwm lai ni te, vanneihna a dawn avanga a hlim sosàn em em lai te pawhin a tehkhin thu hmangin a dinhmun angah min dintir a, a chan ang min chantirin a tawrh ang min tawrhtir thiam a; chuvangin, a kam chhuak hi ngainat a awl em em a ni. 
 
Shillong-a a awmna Hostel-a hrehawm leh nuam a tawrh chhâwk dan a sawinaah chuan, “…kutdawh huangtau ang maia hnawla ka awmna hmun leh khual ṭha mi ang maia lawm ka hlawhna hmun, ka vahvaihna luidung, ui chuang ang maia ka zawh rek rekna; Leilungfa ang maia ngaih ngam tak maia ka lèn ziai ziaina hmun…” (18) tiin a dinhmun hrehawm lai leh nawm lai chu a chhiartute’na kan ṭawmpui ve theih tura chiang leh fiahin a han sawi a, a dinhmun kan ṭawmpui ve theihna chhan ber chu a tehkhin thu hi a ni. Mi zawng zawngina kan hmuh fo kutdawh dinhmun nen a intehkhin a, min lo làwmtute ina mikhual nih nawmzia hre vek tawh kan nih avangin khual ṭha mi ang nena a intehkhin hian a dinhmun ṭha lai kan zuk hlimpui thei bawk a, ui chuang ang maia a dinhmun chhiat ber lai a intehkhin hian a nun ram thim ber lai kan zuk tawrhpui thei bawk. Kan hmuh leh kan hriat ve vek tawh hmanga a dinhmun a tehkhin thiam hian a chhiartute rilru zawng zawng hi amahah a hruai lût ṭhin a ni. 
 
Shillong-a an awm laia vawt a tih ṭhinzia a sawi chhuahna, “Kan inbual tur te khan bucket-a tui kha ralpui phiarin kan phiar ṭhin a, vawi za tam kan veh hmasa phawt a” (19) a han tih te hi han chhiarin amah ang chiaha vawt lo tih ve mai a awl a. H. Lalawmpuia phei chuan, “Shillong vawhzia, inbual huphurhawm turzia leh an inbual turin an pehhel kual nasat ṭhinzia kha fiah takin kan lo hmuin kan lo hre ve a, a bulah awm lo mah ila, a sawi thiam em avangin kan lo feel ve a, vawi khat em pawh Shillong la hmu lote pawhin kan lo inchhiar khûr dur dur thei hial a ni” (Ziakfung Zalen 229) a ti a, Op-a ngaih dan hi a ṭawmpuiawm viau mai. 
 
5) Personification A Hmang Thiam: H. Laldinmawia chuan, “Personification han tih hian metaphore chi khat ang a ni a, thil nung lo nunganga biakna emaw, mihring ni lo mihring anga biakna a ni” (Literature Lamtluang 115) tiin a hrilh fiah a. RL Thanmawia chuan, “Mihringa inchantirna” (Theory of Literature 37) tiin a hrilh fiah bawk. Nununa Renthlei pawhin, “Personificationchu metaphor chi khat, thil nung lo (inanimate object) emaw, hmuh leh khawih theih loh thil (abstract thing) emaw, mihring anga va channa leh chhia leh ṭha hriatna nei ang ziazanga va sawngbawlna” (Hringnun 12) tiin a hrilh fiah bawk a.KC Vannghaka chuan, “Hei hi metaphore chi khat, hla phuahtuin a hman lârem em ṭhin a ni. Thil nung lo nung anga biakna emaw, kohna, mihring ang maia biakna a ni” (Literature Kawngpui 134) a ti bawk. 
 
Personification hi Mafaa hian a hmang thiam hle a, a essay-ah chauh ni lo, a hlaah leh a thawnthuah te pawh a hmang thiam hle. A essay pakhat ‘Labour Omnia Vincit’-ah chuan thawhrimna chauh hi dinchhuahna kawng awm chhun a nihzia a sawinaah kawng dang reng reng a awm lohzia chiang takin a sawi a, kawng dang zawng chu a tàwpa tlakranna vek a nih thu nen. Thawkrim si lova din chhuah tumte zawh kawng sawi fiah nana personification a rawn hmang hi alawm mawi em em mai chu! Keini ang duang chuan sawi dawn ila, zelthelna te, zawmthawtna te, thatchhiatna te, kan tih mai tur kha ani chuan mihring ang maia chanin an hming a han sa diat diat hlawm a, heti hian a han ti a, “Mahse, chu penhleha kalte chu an hming bul pawh, Zelthela, Zawmthawa, Thawkmawha, Thatchhiaa, Dawngdaha, Zuzi-a leh Ngurchuaia te an ni” (Chawlhna Tuikam 30). Thawkrim lova din chhuah tumte kalkawng sawi fiah nana a kawng zawngtute mihring hming a han pe diat diata tehkhin nana a han hmang hian thawhrimna hlutzia a tifiah takzet a. Thawh rim ngawt mai loh chu hlawhtlinna leh din chhuah vena kawng dang reng reng a awm lohzia a fiah ngawih ngawih mai a. 
 
Chu thawhrimna mawlh chuan eng kim a hneh thei a, a hmaa thil awm apiang a tu dawl zel tih a sawi fiahna ṭawngkam chu, “Ni e, thawhrimna hmaah chuan beidawnna chu a zâm a, harsatna chu a tha a ṭhum ṭhin. Remchan lohna a relhru a, buaina chu a tuiral a, phurrit a lum bo ṭhin. Thawhrimna chu ropui taka ngamtu a ni si a” (37) a tih hi han chhiar ila, thawhrimnain a hmaa thil awm apiang a hneha a tuk dawl zel dan hi, pasalṭha huaisen hmaa hmelmate tláwm lai angin mitthlaah a lang a, a fiah asin. Thawhrimna hmaa beidawnna zâm lai hmel leh harsatna tha ṭhum lai hmel te hi Mafaa hian mihring hmel angin a rawn lantir a nih hi.  
 
6) Thu Awmze Thar A Siam Thiam: Thu thiam chuan thil awm sa hmang ṭangkaiin ngaihnawm takin thil an sawi thiam ṭhin a, thu mal pakhat lek pawh daihzai takin an hmang thiam ṭhin. Chumi kawngah chuan Mafaa hi a fakawm hle. A ṭhian chungchang a sawina pakhatah chuan, “Ṭhian siam hi ‘science’ a nih a, vawn zel hi ‘arts’ a nih chuan, ka ṭhianpa hi scientist ropui leh artist themthiam a ni ngat ang” (64) tiin sap ṭawng thu mal pahnih hmangin thu awmze thar a rawn chher chhuak a, hetianga thu mal han chher danglam vel hi Mafaa chungchuanna a ni ve rêng rêng a ni. Sciencechu kan hria a, scientist pawh kan hria; mahse, a ṭhianpa scientist nihna a han bel erawh chuan scientist awmze thar kan hmu daih thung. Chutiang chiah chuan artkan hriat a, artist pawh kan hria a; mahse, a ṭhianpa artist nihna awmzia erawh a dang leh daih si. A ṭhianpa hi ṭhian siam thiam tak a nih hmel a; chubakah, inṭhian ṭhatna vawng nung tlat mi a nih hmel bawk a, chu a ṭhianpa nihna sawi fiah nan chuan Scientist leh Artist awmzia siam tharin a bel ta a ni. Hetiang hi keini han thiam ve phâk rual a ni lo ve. 
 
Chu a ṭhianpa chu fak chhunzawm zelin heti hian a han chawimawi leh a, “Pi pute dàn kalhin hniak tlem lam a zawh a, ṭhangthar Daniel-a nih a ngam ṭhin” (65). Daniel-a chu kan hria a, a chanchin pawh kan hre vek. Mahse, Mafaa chuan a ṭhianpa rinawmzia leh rilru nghehzia sawi nan awmze thar a rawn puttir daih a. ‘Ṭhangthar Daniel-a’ tih chu mi rilru nghet, mahni chauh pawha thudik ṭan ngam tihna a lo ni ta a ni. 
 
7) Thil Awm Sa A Hmang Ṭangkai Thiam: Mafaa tehkhin thu hman thiam dan kawng dang leh pakhat chu thil awm sa a hmang ṭangkai thiam hi a ni. Mite’n î he lova ‘a ni’ ti-a kan lo pawm tawh thil hi tehkhinna hmanrua atana hman a thiam em em a. A tihfiah nan a tehkhin thu pahnih khat lek han thur chhuak ila. A ‘Tlawmngaihna’ essay-ah tlawmngaihna awmze hrilh fiah harzia a rawn sawi a, heti hian a ti a, “Tlawmngaihna sawi fiah hi a huphurhawm a. Hmeichhe hmelṭha tak ang a ni a, hrilh fiah aiin hriat fiah a awl zawk” (82). A ni lah tak a, hmeichhe hmelṭhatna hi hrilh fiah a har asin. Chuvangin, hrilh fiah chiam tum ai chuan hriat fiah mai hi a kawng awlsam ber a ni reng a ni. Chutiang chiah chuan Tlawmngaihna pawh hi Mafaa’n a sawi ang hian hrilh fiah chiam aia hriat fiaha chiang zawk thil a ni. Hmeichhe hmelṭhatna hi hrilh fiah har tak, hriat fiah zawk chi a ni tih hriatna lo awm tawh avangin tlawmngaihna nena hmehbel a rem ta em em a, Tlawmngaihna leh hmeichhia chu hrilh fiah dawn aralah chuan thil kal kawp, hrilh fiah aia hriat fiaha chiang zawk thil ve ve an ni. 
 
‘Zirlaite hi politics-ah an inhnam hnawih ve tur a ni lo va, an zirlaiah an bur chawt tur a ni’tih ngaih dan puitlingho rilrua lo intuh ngheh tawhzia sawi fiah nana, “…nu leh pa tam tak chuan Nicea thurin pawm takin kan lo pawm tlut mai a nih hi” (164) ti-a tehkhin thu a hmanah te hian Nicea thurin chu thurin azawnga thurin pawmawm ber leh pawm tlak ber a ni tih hriatna lo awm tawh avangin he tehkhin thu hi a chiang bik a, ‘Nicea thurin pawm ang mai’ ti-a a tehkhin hian puitlingho rilrua, ‘zirlaite chu zirlai an nih laiin politics-ah an inhnam hnawih ve tur a ni lo’ tih ngaih dan lo intuh ngheh tawhzia a tichiang em em bawk a ni.  
 
8) Imagery A Siam Thiam: H. Laldinmawia chuanimagery hi, “Sungtuahna hlimthla tiin a sawi fiah theih ang” (Literature Lamtluang 117) a ti a. RL Thanmawia chuan, “Kan mitthla thil siamtu” (Theory of Literature 31) tiin a sawi bawk.He thu mal hi literary criticism huangah hian a mikhual loin, hman leh sawi a hlawh hle a, tunah pawh hian Mafa-a tehkhin thu sawi fiah nan kan hmang dawn a ni. 
 
Mafaa tehkhin thu ziarang langsar tak pakhat chu, zuk mitthlà theih a nihna hi a ni a, chu chu a ṭawng hmang leh ṭawngkam thiam vang a ni. Imagery siam thiam tur chuan vawng bungrua hman daihzai thiam pawh a ngai a, ṭawngkam thiamnain a a tlin tawk loh chuan imagery a mawi tak tak thei lo. ‘Ṭawngkam thiam lovin an sawi ve chuan vanram pawh a nawm loh hmel zo vek’ an tih fiamthu ṭhin ang deuh hi a ni.
 
Mafaa’n damlo pakhat thisen a pek ve dawn ṭuma a hisáp leh duhthusam inthlak thut dan a sawi hi a ngaihnawm viau mai. Thisen a pêk tur pa chu pa hausa leh neinung tak a lo nih palh hlauh chuan a thisen unit khat lek hmangin hamṭhatna namen lo a dawn phah dawn niin a ngai a, a lukhawng ṭhat turzia a suangtuah chuan a phûr zual hle a. Mahse, a hisáp ang reng reng a ni ta lo, chu pa chu drugs addict, a ruihhlo tih nasat luat vanga thisen pawh nei tawh lo hi a lo ni daih a. A hisap leh duhthusam zawng zawng chu thawklehkhatah a bo nghal vek a. Chuta a rilru inthlak thut han baihvaihzia a sawi chhuah dan chu alawm, a tehkhin thu mawi em em mai chu. Heti hian a han ti a, “Europe ṭhalai rual awm ṭha duh loho vei fan fan laia Tuikuk-ho zinga rawngbawl tura kohna hmuh ang mai lah ni!” (Chawlhna Tuikam 170). A tehkhin thu hi ngun lehzuala ngaihtuahin kan chanah han dah chhin ta ila, a beidawnthlak turzia hi chiang takin rilru leh mitthlaah a lo lang iar iar mai a. A ṭha ber beiseia hlim hmél sánga lo ṭhut veng veng laia beisei loh lutuk thil lo thleng thut vanga hrilhhai lutuk tur hmel chu mitthlaah chiang takin a lo lang a ni. Chutiang chiah chu hetih laia Mafaa awm dan tur pawh hi a ni. A thisen vawi khat pêk lukhawng tur tamzia leh ṭhatzia hisápa duhthu a sàm zut zut laia a hisapa tel ve reng reng lo thilin a han déng thut mai hi, a hrilhhai turzia a taka hmuh ang maiin a chiang a ni.  
 
1971 chho vela Mizoram awm dan tehkhin thu hmanga a han sawi te hi alawm chiang em em mai chu. Chutih lai chuan Mizoram chu rambuai avanga a buai nuai nuai kha a reh deuh tawh a; mahse, mipui mimir tana ngaih ṭha taka mut siai siai-na tur ang chu a la ni chiah chuang lo. Chu lai boruak chu heti hian a han sawi chhuak a, “Chutih laia Mizoram chu amah kan thiampuipa JF. Laldailova dan takah, ‘nau velh hrep thlèn bàn hlim hlawl a ang a’boruak a dulin a duai a ni” (139). Hetianga Mizoram awm dan sawi chhuak thiam hi an tam lovin ka hria. Nau velh hrep, thlem ban hlim hlawl hmel chu mitthlaah a fiah nghal a, chu chuan a hun laia Mizoram hmel hmang tur chu sawi fiah leh chuan ngai lo khawpin a pho lang nghal a ni. A boruak dul leh duai turzia chu nau velh hrep thlem ban hlim hlawl hmel angin kan zuk mitthla a, a chiangin a fiah em em mai a ni. 
 
A ṭhian pakhat chanchin a sawinaa, “Ka ṭhiana duhawmna nena khaikhin ralah chuan mi dang duhawmna hi chu, ni chhuah hnua bati chhit ang lek ni hian ka hre ṭhin” (62) a tih te hi imagery ṭha tak chu a va ni em! Mita hmuh chi chu benga hriat ai chuan mit ngeia hmuhin a fiah zawk a, ni chhuah hnua bati chhit èn lohzia mitthla chunga a ṭhianpa duhawmna suangtuah chu a fiahin a chiang em em a ni. 
 
Hmáwr Bàwkna: 
Heng tehkhin thu chi hrang hrang leh a ziarang kan han sawi takte aṭanga chiang taka lo lang chu Mafaa vawngkam thiamzia te, a thu hman daihzai thiamzia te a ni. Tin, Mafaa hian tehkhin thu hlutzia a hre chiang hle a, hman thiam phawt chuan kan sawi tum tifiahtu ṭangkai tak a nihzia a takin a rawn finfiah a ni kan ti thei ang.
 
Heti khawpa Mafaa’n ṭawngkam bungrua a ngah chhan leh thu mal chheh rem leh hman daihzai a thiam chhan hi chhût tham a ni. Art ngaina a nihna hian ṭawng hman thiamna kawngah nasa takin a pui a. Thu mal pakhat lek pawh hi a awmzia leh a mawizia, leh a hlutna a chhut peih a, mi en liam mai mai leh chhiar liam mai mai hi ani chuan a artistic mitin a en chîk peih zel a, chu chuan ṭawngah a tihmasawn em em a ni kan ti thei bawk awm e.  
 
Works Cited: 
  • Hauhnar, Mafaa. Hlim Ni leh Nuihlai Ni. Gilzom Offset, Fourth Edition: 2012. 
  • Lalawmpuia, H. Ziakfung Zalen. Mizoram Publication Board, First Edition: 2019. 
  • Laldinmawia, H. Literature Lamtluang. Creative Venture, First Edition: 2015. 
  • Lalrinfela, H. Chawlhna Tuikam (A Juvenilia). Gilbert & RaymondPublication, Second Edition: 2002. 
  • Khiangte Dr, Laltluangliana. Mizo Lehkhabu Zempui. edt. Department of Mizo, Mizoram University, First Edition: 2005. 
  • Ngurchhawna, R.K. Sangkhuma, Rev. Z.T, Colney. Upa Lalzuia. Zoṭawng Dictionary. Mizoram Publication Board, Second Edition: 2015.  
  • Renthlei, Lalnunpuia. Hringnun. Mizoram Publication Board, First Edition: 2007. 
  • Department of Mizo. Theory of Literature. Mizoram University, First Editon: 2013. 
  • Vannghaka, K.C. Literature Kawngpui. Vanhlupuii, Bawngkawn, First Edition: 2010. 





Copy Citation

Click to copy
Cite the original source:
Laltlanmawia. “Mafaa Tehkhin Thu.” Mizo Studies, X, no. 3, Sept. 2021, pp. 675–687.


Loading

Mizo Tags:Laltlanmawia

Post navigation

Previous Post: A Monogenetic Study of Mizo folktales: Mauruangi as the Variant of Cindrella
Next Post: A New Challenge (Vol. X Issue 1)

More Related Articles

Mizo Studies Vol.XIV No.4 Oct.-Dec.2025 English
Mafaa Hauhnar : The Escapist of Conflict Mizo
Thihna Thahrui – Ramlawt Dinpuia Hla Thlirna Mizo
Nationalism in Mizo Literature – Lemchana a Lan Dan Mizo
Tunlaia Hlarua Hman Uar a Nih Tak Loh Chhan Mizo
Re-reading Nunna Kawngṭhuam Puiah : From Postcolonial Perspective Mizo

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Popular Post

Mizo Studies Archive

Copyright © 2024 Mizo Studies, Department of Mizo, Mizoram University

Powered by PressBook Blog WordPress theme